VAN GELDER & DE MIDDENSCHOOL: 

                             NOG STEEDS VAN DEZE TIJD? 

 

door: Iris Hoedemaker, Isa Keijzer en Anna Takkenkamp

 

Het is zaterdag 4 april 1981 wanneer een rapportage verschijnt in het Nieuwsblad van het Noorden over onderwijsideoloog prof. dr. Leon van Gelder. De rapportage is verschenen naar aanleiding van zijn vertrek bij de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij vanaf 1964 werkzaam was als hoogleraar. Van Gelder maakte zich hard voor gelijke kansen van leerlingen, waarbij volgens hem tegemoet gekomen moest worden aan verschillende onderwijs-behoeften van leerlingen. Hiertoe pleitte hij voor een vernieu-wend onderwijsconcept: de Middenschool. 

           Leon van Gelder

In de rapportage doet Van Gelder een bijzondere voorspelling, welke luidt: “Mettertijd zal men blij zijn met de Middenschool als een onderwijsvorm waar men opgewassen is tegen de uiteenlopende behoeften van kinderen. Het antwoord op veel klassieke vragen zoals - leert het kind nu overal wel genoeg van - is tegen die tijd helemaal niet belangrijk meer” (Bisschop, 1981, p. 17). Deze voorspelling doet hij nadat hij erop heeft gewezen dat binnen het onderwijs in Nederland in de komende jaren grote aanpassingen nodig zijn. Het aantal kinderen van buitenlandse werknemers zal toenemen en het onderwijs moet dan in staat zijn om in die verschillende behoeften te voorzien (Bisschop, 1981).

Een jaar eerder, in 1963, werd de Mammoetwet ingevoerd. Deze wet maakte een einde aan het oude voortgezet onderwijsstelsel, welke gekenmerkt werd door een verscheidenheid aan onderwijssoorten die onder verschillende wetten waren geregeld. De Mammoetwet bracht alle soorten onderwijs onder één stelsel, met als doel om de aansluiting en doorstroom tussen de onderwijssoorten te verbeteren (Bakker, Noordman, & Rietveld-van Wingerden, 2010).

Al snel na de invoering kwam kritiek op de Mammoetwet. De wet werd onvoldoende vernieuwend gevonden en de wet zou nog te veel onderscheid maken tussen sociale standen. Dit deed de discussie rond de Middenschool opnieuw oplaaien. De Middenschool bestond uit een langer durende brugklas, waarin alle leerlingen hetzelfde onderwijsaanbod kregen. Hierdoor werd de vroege schoolkeuze met drie of vier jaar verlengd. De Middenschool moest tegemoetkomen aan gelijke kansen van leerlingen en een betere doorstroming creëren van de lagere school naar het voortgezet onderwijs. Hierdoor werden kinderen gerangschikt naar prestatie, een zogenaamde meritocratie, en zou een kwartje wel een dubbeltje kunnen worden.

In tegenstelling tot wat Leon van Gelder voorspelde, werd de Middenschool geen succes in Nederland. In 1993 werd opnieuw geprobeerd idealen van de Midden-school vorm te geven in het onderwijs, door meer eenheid te creëren in het aanbod van de eerste jaren van het voortgezet onderwijs. Maar, al in 2005, kregen de scholen meer vrijheid bij de inrichting van de onderbouw en vervaagde dit idee weer (Los, 2012).

Hoe zit het tegenwoordig met de voorspelling van Van Gelder?

De discussie over de vroege schoolkeuze van Nederlandse leerlingen laait ook nu nog op en wordt in verband gebracht met kansenongelijkheid van leerlingen en differentiatie. Professor Denessen, van de Universiteit Leiden, pleit voor gelijke kansen voor iedereen zoals Van Gelder dat ook deed (Bezemer, 2017). Bovendien stelt hij dat differentiatie weer een trend is: leerlingen hebben verschillende onderwijsbehoeften, waaraan tegemoet gekomen moet worden, bijvoorbeeld ook in het licht van de multiculturele samenlevingDaarnaast wil hij grotere scholen-gemeenschappen, zoals ook in de Mammoetwet werd gesteld, om de doorstroom eenvoudiger te maken. Dit laat zien dat de Middenschooldiscussie ook van deze tijd is. Ondanks de kritiek op de Mammoetwet, is de doorstroming in het Nederlandse onderwijs verbeterd (Los, 2012). 

Of de Middenschool nog van deze tijd is, blijft onderwerp van discussie. Differentiatie, het tegemoetkomen aan verschillende onderwijsbehoeften van leerlingen, is een kernpunt van ons onderwijs. Daarnaast zal het ons, studenten van de Rijksuniversiteit Groningen, niet verbazen als de discussie rondom differentiatie, in deze multiculturele samenleving, nog lang zal voortbestaan.


Referenties

Bakker, N., Noordman, J. & Rietveld-van Wingerden, M. (2010). Vijf eeuwen opvoeden in Nederland. Idee en praktijk 1500-2000. Assen: Van Gorcum.

Bezemer, M. (2017, 25 juni). ‘Zet kinderen van verschillende niveaus bij elkaar’. Trouw. Geraadpleegd op 18 oktober 2018 via: https://www.trouw.nl/

Bisschop, W. (1981, 4 april). Onderwijsideoloog prof. dr. Leon van Gelder: ‘De ideale school bestaat niet’. Nieuwsblad van het Noorden, p. 17. Geraadpleegd op http://www.delpher.nl

Centraal Bureau voor de Statistiek. (2018, 5 oktober). 50 jaar Mammoetwet: bijna iedereen gaat naar school [Dataset]. Geraadpleegd van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/40/50-jaar-mammoetwet-bijna-iedereen-gaat-nu-naar-school

Los, E. (2012). De Canon van het Onderwijs (2e oplage). Amsterdam, Nederland: Uitgeverij Boom.